بررسی سندیت زیارت‌ نامه حضرت معصومه(سلام الله علیها)

هنگامی که موطن حوزه علمیه، از کنار مزار امام علی(علیه السلام)، ابوالائمه در نجف به کنار حرم حضرت معصومه(سلام الله علیها) آمد و این ام‌القرای شیعه به دلیل شأن این بانو به قم منتقل شد، ضربان نبض حیات شیعه در جوار حرم مطهر این بانو قرار گرفت.

صفحات: 1· 2

علت هجرت حضرت معصومه (سلام الله علیها) به قم‌


حضرت معصومه(س) با گروهي از همراهان (علويان)، به ظاهر براي زيارت امام رضا(ع) مدينه را به سوي خراسان ترك مي كنند. يك سال از آخرين ملاقات با برادرشان گذشته و اينك پس از يك سال تحمّلِ رنجِ فراق برادر و جلب امام رضا(ع) به خراسان، قصد هجرت كرده اند.
اما روي ديگر سكه آن است كه اين زيارت، يك ملاقات عادي نبوده است؛ بلكه يك حركت است. تحول عظيمي است كه آغاز آن با حضرت امام رضا(ع) بوده است و ادامه آن با حضرت معصومه(س). (گرچه ديدار حضرت معصومه با امام رضا انجام نشد و در اثناي سفر و در ساوه، جنگ سختي درگرفت و كريمه اهل بيت 23 تن از عزيزان خود را در اين ستيز از دست داد و خود نيز پس از هفده روز در قم وفات يافت).
اين حركت، مانند حركت حضرت ابي عبدالله است كه آغاز حركت، با سيدالشهدا و ادامه آن با حضرت زينب(س) بود. اينكه هجرت امام رضا(ع) از مسير بصره ـ‌اهواز ـ فارس به مرو صورت گرفت و هجرت حضرت معصومه يك سال بعد، از مسير ديگري انجام شد، مي تواند علت مهم تري داشته باشد و آن اين است كه معصومين (عليهم السلام) مي خواستند پايگاهي بسيار قوي در سرزمين ايران ايجاد كنند كه قم را بهترين و مناسب ترين مكان يافتند؛ لذا نخستين جرقه از لسانِ مبارك امام صادق(ع) بود كه خبر دفن يكي از اولادشان در قم را بيان فرمودند. حضرت معصومه(س) قم را انتخاب كردند تا با آمدن به اين شهر، سخن امامان خود را به تحقق برسانند كه تا آن زمان هيچ‌يك از اولاد معصومين(عليهم‌السلام) در قم دفن نشده بودند؛ بلكه حتي به اين شهر قدم نيز نگذاشته بودند.
چهار فاطمه در خانه امام
مطابق نوشته مورّخان، حضرت موسي بن جعفر(ع) چهار دختر به نام «فاطمه»‌به شرح زير داشته اند (كه به فواطم اربعه معروفند):
1. فاطمه كبري، ملقب به «حضرت معصومه»(س) كه در قم مدفون است.
2. فاطمه صغري، ملقب به «بي بي هيبت» كه در مدخل شهر باكو در جمهوري آذربايجان مدفون است.
3. فاطمه وسطي، ملقب به «ستّي فاطمه»‌كه در اصفهان مدفون است.
4. فاطمه اُخري، مشهور به «خواهر امام» كه در رشت مدفون است.
نكته:‌ فقط حضرت معصومه(س) از نجمه خاتون (مادر امام رضا(ع)) تولد يافته است.
ـ ‌محدّث گران‌قدر، حاج شيخ عباس قمي(ره) به هنگام بحث از دختران حضرت موسي بن جعفر(ع) مي-نويسد:‌«برحسب آنچه به ما رسيده، افضل آنها سيده جليله معظّمه، فاطمه بنت امام موسي(ع)، معروف به حضرت معصومه است».
ـ‌اين خاتون دوسرا و شفيعه روز جزا، القاب فراواني دارد كه برخي از آنها عبارتند از:
معصومه، كريمه اهل‌بيت، اُختُ الرضا،‌نقيه، سيده، طاهره و حميده.
عالمه آل عبا
پيرمردهاي عالم اسلام، سؤال هايشان را جمع كرده، نوشته و آورده بودند خدمتِ‌امام‌كاظم(ع). چون امام(ع) نبودند، سؤال ها را دادند به دختر او (حضرت معصومه(س)) تا مطمئن شوند كه سؤال ها به دست پدر خواهد رسيد. وقتي فردا آمدند، هنوز امام كاظم(ع) نيامده بودند. سؤال ها را گرفتند و رفتند. دختر امام، سؤال ها را كامل جواب داده بود. ميان راه به امام كاظم(ع) برخوردند و جواب ها را به او نشان دادند. حضرت(ع) همه جواب ها را تأييد كردند و فرمودند:‌ «فِداها اَبُوها؛ پدرش به فدايش»!
بيت النور
بيت النور حجره اي است كه حضرت معصومه(س) در مدت اقامت هفده روزه اش در منزل موسي بن خزرج، در آنجا مشغول عبادت بودند كه هم اكنون نيز اين حجره در محله ميدان مير قم وجود دارد و مورد توجه دوست داران اهل‌بيت است. عبادت و شب زنده داري هفده روزه اين بانوي مكرمه در واپسين روزهاي عمر شريفش، گوشه‌اي از يك عمر عبوديت و خضوع و خشوع او در برابر ذات پاك الهي است. بر سرْدرِ آن مكان مقدس اين دو بيت به چشم مي خورد:
شده بنياد اين كاخ منوّر
به پاس دختر موسي بن جعفر
عبادتگاه معصومه است اين‌جا
كز اينجا قم شرافت يافت ديگر
اشارات :: آبان 1387، شماره 114
محمدكاظم بدرالدين

علت هجرت حضرت معصومه (سلام الله علیها) به قم‌


حضرت معصومه(س) با گروهي از همراهان (علويان)، به ظاهر براي زيارت امام رضا(ع) مدينه را به سوي خراسان ترك مي كنند. يك سال از آخرين ملاقات با برادرشان گذشته و اينك پس از يك سال تحمّلِ رنجِ فراق برادر و جلب امام رضا(ع) به خراسان، قصد هجرت كرده اند.
اما روي ديگر سكه آن است كه اين زيارت، يك ملاقات عادي نبوده است؛ بلكه يك حركت است. تحول عظيمي است كه آغاز آن با حضرت امام رضا(ع) بوده است و ادامه آن با حضرت معصومه(س). (گرچه ديدار حضرت معصومه با امام رضا انجام نشد و در اثناي سفر و در ساوه، جنگ سختي درگرفت و كريمه اهل بيت 23 تن از عزيزان خود را در اين ستيز از دست داد و خود نيز پس از هفده روز در قم وفات يافت).
اين حركت، مانند حركت حضرت ابي عبدالله است كه آغاز حركت، با سيدالشهدا و ادامه آن با حضرت زينب(س) بود. اينكه هجرت امام رضا(ع) از مسير بصره ـ‌اهواز ـ فارس به مرو صورت گرفت و هجرت حضرت معصومه يك سال بعد، از مسير ديگري انجام شد، مي تواند علت مهم تري داشته باشد و آن اين است كه معصومين (عليهم السلام) مي خواستند پايگاهي بسيار قوي در سرزمين ايران ايجاد كنند كه قم را بهترين و مناسب ترين مكان يافتند؛ لذا نخستين جرقه از لسانِ مبارك امام صادق(ع) بود كه خبر دفن يكي از اولادشان در قم را بيان فرمودند. حضرت معصومه(س) قم را انتخاب كردند تا با آمدن به اين شهر، سخن امامان خود را به تحقق برسانند كه تا آن زمان هيچ‌يك از اولاد معصومين(عليهم‌السلام) در قم دفن نشده بودند؛ بلكه حتي به اين شهر قدم نيز نگذاشته بودند.
چهار فاطمه در خانه امام
مطابق نوشته مورّخان، حضرت موسي بن جعفر(ع) چهار دختر به نام «فاطمه»‌به شرح زير داشته اند (كه به فواطم اربعه معروفند):
1. فاطمه كبري، ملقب به «حضرت معصومه»(س) كه در قم مدفون است.
2. فاطمه صغري، ملقب به «بي بي هيبت» كه در مدخل شهر باكو در جمهوري آذربايجان مدفون است.
3. فاطمه وسطي، ملقب به «ستّي فاطمه»‌كه در اصفهان مدفون است.
4. فاطمه اُخري، مشهور به «خواهر امام» كه در رشت مدفون است.
نكته:‌ فقط حضرت معصومه(س) از نجمه خاتون (مادر امام رضا(ع)) تولد يافته است.
ـ ‌محدّث گران‌قدر، حاج شيخ عباس قمي(ره) به هنگام بحث از دختران حضرت موسي بن جعفر(ع) مي-نويسد:‌«برحسب آنچه به ما رسيده، افضل آنها سيده جليله معظّمه، فاطمه بنت امام موسي(ع)، معروف به حضرت معصومه است».
ـ‌اين خاتون دوسرا و شفيعه روز جزا، القاب فراواني دارد كه برخي از آنها عبارتند از:
معصومه، كريمه اهل‌بيت، اُختُ الرضا،‌نقيه، سيده، طاهره و حميده.
عالمه آل عبا
پيرمردهاي عالم اسلام، سؤال هايشان را جمع كرده، نوشته و آورده بودند خدمتِ‌امام‌كاظم(ع). چون امام(ع) نبودند، سؤال ها را دادند به دختر او (حضرت معصومه(س)) تا مطمئن شوند كه سؤال ها به دست پدر خواهد رسيد. وقتي فردا آمدند، هنوز امام كاظم(ع) نيامده بودند. سؤال ها را گرفتند و رفتند. دختر امام، سؤال ها را كامل جواب داده بود. ميان راه به امام كاظم(ع) برخوردند و جواب ها را به او نشان دادند. حضرت(ع) همه جواب ها را تأييد كردند و فرمودند:‌ «فِداها اَبُوها؛ پدرش به فدايش»!
بيت النور
بيت النور حجره اي است كه حضرت معصومه(س) در مدت اقامت هفده روزه اش در منزل موسي بن خزرج، در آنجا مشغول عبادت بودند كه هم اكنون نيز اين حجره در محله ميدان مير قم وجود دارد و مورد توجه دوست داران اهل‌بيت است. عبادت و شب زنده داري هفده روزه اين بانوي مكرمه در واپسين روزهاي عمر شريفش، گوشه‌اي از يك عمر عبوديت و خضوع و خشوع او در برابر ذات پاك الهي است. بر سرْدرِ آن مكان مقدس اين دو بيت به چشم مي خورد:
شده بنياد اين كاخ منوّر
به پاس دختر موسي بن جعفر
عبادتگاه معصومه است اين‌جا
كز اينجا قم شرافت يافت ديگر
اشارات :: آبان 1387، شماره 114
محمدكاظم بدرالدين

شخصيت هاي بزرگ دين ارج و منزلت بسيار والايي براي حضرت معصومه عليها سلام قائل بودند و هستند و او را با حضرت زهرا سلام الله عليها مقايسه مي كنند:

حضرت امام خميني (قدس سره) در قصيده اي كه شامل 44 بيت است او را با حضرت زهراي اطهر مقايسه كرده در بخشي از آن مي گويد:

دختر چون اين دو در مشيمه قدرت
نــامد و نايـد دگــر هماره مــقدر

آن يك امواج علــم را شده مبــدا
ويـن يك افواج حلم را شده مصدر

آن يــك درعالـــم جلالـت كـعبه
وين يك در ملك كبريايـي مشــعر

لم يلـــدم بستـه لـب و گرنه بگفتم
دخــت خدايـند اين دو نــور مطهر

آن يــك خـاك مدينـه كـرد مزين

صفــحه قم را نمود اين يـك انــور

خاك قم ايـن كرد از شـرافـت جنت

آب مــدينه نـمـوده آن يك كــوثر

مرجع كل حضرت آيت الله العظمي حاج آقا حسين بروجردي (قدس سره)مکرر كنار مرقد مطهر حضرت معصومه سلام الله عليها مي آمد و در آنجا با تضرع و تواضع خاص آن حضرت را واسطه قرار مي داد و به مناجات مي پرداخت.

تبيان

زندگينامه و جایگاه حضرت معصومه (سلام الله عليها)

حضرت معصومه عليها السلام در اول سال 173 هجري قمري در مدينه چشم به جهان گشود.

صفحات: 1· 2· 3· 4· 5· 6· 7

فضيلت ذكر (99)

پيامبر: كسى كه زبان ذاكر داشته باشد، خير دنيا و آخرت به او عطا شود.
كسى كه همواره به ياد خدا باشد خدا او را دوست دارد، و از نفاق و دوزخ او را حفظ كند.
اى موسى : در هر حال مرا فراموش مكن ، زيرا فراموش كردن من قلب را مى ميراند.
اى عيسى : مرا ياد كن تا به ياد تو باشم .
امام صادق عليه السلام : خداوند متعال فرمود:
هر كس در خلوت ونهان مرا ياد كند، او را در جلوت و عيان ياد خواهم كرد.
يا اَيَّهَا الَّذينَ امَنُوا اذكُروُا اللهَ ذِكرا كَثيرا # وَ سَبِّحُوهُ بُكرَةً وَ اَصيلا(100)

كشكول شيخ بهايي

نجات اهل ذكر (98)

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود: ملائكه بر مجالس اهل ذكر مى گذرند. پس بر بالاى سر ايشان توقف مى كنند و با گريه اهل ذكر مى گريند و دعاى آنان را آمين مى گويند.
هنگامى كه فرشتگان به آسمان بالا مى روند ،خداوند مى فرمايد: فرشتگان من كجا بوديد در حالى كه خدا به ايشان دانا تراست .
فرشتگان : پروردگارا تو دانا ترى . ما در يكى از مجالس اهل ذكر شركت كرده بوديم . آنان را مشاهده كرديم كه تسبيح و تقديس تو مى گويند و بر گناهانشان از تو طلب مغفرت مى كنند، از آتش دوزخ مى ترسند، و به ثواب تو اميد دارند.
خداوند: شما را گواه مى گيرم كه گناهان ايشان را بخشيدم ، و آنان را از دو زخ ايمن ساختم و بهشت را براى آنان واجب گرداندم .
فرشتگان : خداوندا، در مجلس كسى بود كه بياد تو نبود و ترا تقديس و تسبيح نمى كرد.
خداوند عزوجل : من او را هم بواسطه مجالست با اهل ذكر و شركت در مجالس دينى و مذهبى بخشيدم . زيرا همنشين اهل ذكر، شقى و بدبخت نمى گردد.

كشكول شيخ بهايي

نمونه ايثار

بسيارى از رزمندگان در جنگ تبوك بر اثر تشنگى به شهادت رسيدند.
حذيفة بن يمانى مى گويد: من ظرف آبى بدست آوردم ، به پسر عمويم دادم تا آب بنوشد .گفت : آن را به هشام بده . نزد هشام رفتم تا به او آب بدهم . گفت : به نفر سومى بده .
وقتى به او رسيدم ، ديدم از شدت تشنگى شهيد شده ، برگشتم تا به نفر دوم آب بدهم . او هم جان سپرده بود .سراغ اولى رفتم .ديدم او هم جان به جان آفرين تسليم نموده و شربت گواراى شهادت نوشيده است .(94)
اين ماجرا در باره هفت نفر از رزمندگان احد نيز ذكر شده است .
راوى مى گويد: آبى كه براى رفع عطش يك نفر كافى بود به يكى از اين رزمندگان دادم .
گفت : به فلانى بدهيد. و او به سومى حواله داد. همين طور هريك ديگرى را بر خود ترجيح داد تا به نفر هفتم رسيدم ، ديدم او بر اثر شدت عطش جان سپرده است . برگشتم تا به ششمى آب برسانم ، ديدم او هم شهيد شده ، و بهمين ترتيب هر هفت نفر به درجه رفيعه شهادت نائل گشته بودند.اينجا اين آيه نازل شد: وَيُؤ ثِرُونَ عَلى اَنفُسِهِم وَ لَو كانَ بِهِم خَصاصَةٌ(95)

كشكول شيخ بهايي

نوجوان رزمنده

ابوقدامه مى گويد: براى بسيج مردم و ترغيب آنان براى شركت در يكى از غزوات به شهرى رفتم و در باره فضيلت جهاد و مجاهد، شهادت و شهيد براى مردم سخن گفتم .(92)
هنگام مراجعت به قرارگاه خود زنى بسته اى كوچك با يك نامه به من داد و با چشم گريان برگشت . در نامه چنين نوشته شده بود:
اى ابى قدامه ، من قدرت بر جهاد ندارم لكن دو گيسوى خود را قطع نمودم و به تو دادم تا آنها را به اسب خود بياويزى و در راه خدا بجنگى . شايد خداوند مرا نيز در ثواب جهاد شريك گرداند.
ابو قدامه گويد: اين ماجرا گذشت . صبح روز جنگ نوجوانى را ديدم كه بدون تجهيزات (زره و كلاه خود و سپر) در ميدان رزم حاضر شده است . به او گفتم : برگرد، زيرا تو با اين جثه كوچك و كمى سن و سال ،در صورت تاخت و تاز اسبها پايمال خواهى شد.
گفت : تو مى گوئى برگرد، ولى خداوند مى فرمايد:يا اَيُّهَا الَّذينَ امَنُوا اِذا لَقيتُمُ الَّذينَ كَفَرُوا زَحفا فَلاتُوَلُّوهُمُ الاَْدْبارَ (93) اى مؤ منان هرگاه با كافران در ميدان نبرد ملاقات كرديد پشت به آنها نكنيد وميدان را ترك نكنيد.
سپس گفت : اى ابو قدامه سه تير به من قرض بده .
گفتم : حالا وقت قرض دادن نيست . اينجا ميدان جنگ است .
نوجوان خيلى اصرار و التماس كرد.
گفتم به تو قرض مى دهم به شرطى كه اگر شهيد شدى ، مرا شفاعت نمائى . پذيرفت و من سه تير به وى دادم . او با دو تير دو نفر از دشمنان را به هلاكت رساند، ولى هنگامى كه تير سوم را در كمان مى گذاشت ، ناگاه تيرى به پيشانى او اصابت كرد و بر زمين افتاد.
در آخرين لحظات به او گفتم : مرا از شفاعت فراموش نكنى .
گفت : بسيار خوب ، لكن مرا به تو نيز حاجتى است . هنگامى كه به شهر وارد شدى ، خورجين مرا به مادرم برسان .مادر من همانست كه گيسوانش را به تو داد تا در ثواب جهاد فى سبيل الله سهيم گردد.
خوشبختانه امروزه ما چنين نمونه هائى فراوان داريم و همه روزه شاهد ايثار جوانان و نوجوانان رزمنده در ميدانهاى نبرد حق عليه باطل هستيم . و در پشت جبهه تلاش پيگير شير زنان و تربيت يافتگان مكتب زهرا و زينب سلام الله عليهما را در راه دفاع مقدس و پشتيبانى رزمندگان مشاهده مى كنيم .

كشكول شيخ بهايي