دلایلی وجود دارد که بیانگر آن است که هنگام وداع با مبارک رمضان شب آخر این ماه شریف است.

 سید بن طاووس توصیه کرده است که در شب آخر ماه مبارک رمضان مانند دو رفیق شفیق که قصد جدایی از هم دارند با ماه مبارک وداع کنیم؛ در متن زیر دلایلی برای آنکه هنگام وداع ماه مبارک شب آخر ماه است نه روز آخر آورده شده است:

نخست: در مراقبات ماه رمضان اشاره شد که ایّام و ماه‌‌های سال نیز مانند همه‌ موجودات عالم عقل و شعور دارند و شاهد بر اعمال انسان‌ها هستند و در قیامت له یا علیه افراد گواهی می‌دهند.

طی دستورات رؤیت هلال ماه رمضان گذشت که از قبل به استقبال این ماه برویم و از خداوند درخواست کنیم که ماه رمضان را برای ما ماه امنیّت و سلامت قرار دهد و ما را میزبانانی اهل برای این ماه قرار دهد.

و لذا مرحوم سید بن طاووس توصیه می‌کند که اگر جزو کسانی هستیم که با این ماه مبارک همراه بوده‌ایم، در شب آخر ماه، مانند دو رفیق شفیق که قصد جدا شدن از یکدیگر را دارند، با اندوه و حزن با ماه رمضان وداع کنیم و با زبان حال و قال از این ماه مبارک جدا شویم که چه بسا دیدار بعدی به قیامت بیفتد.

دوم اینکه، همان طور که اغلب اعمال ماه مبارک در شب‌های آن است، وقت خداحافظی با این ماه عزیز نیز در شب آخر است و نه روز آن؛ چنانکه در روایت منقول در اقبال نیز تصریح بر این مطلب شده است.

سوم اینکه، با دعاهای وداع مأثور، از این ماه که ولی‌نعمت ما بود و به واسطه‌ او درهای فراوانی از رحمت و برکت الهی بر ما گشوده شد خداحافظی کنیم که از معروف‌ترین این ادعیه، دعای امام سجّاد(علیه السلام) در صحیفه سجّادیّه است که حضرت با عباراتی سوزناک با این ماه عزیز خداحافظی می‌فرمایند.

حضرت در فقراتی از آن می‌فرمایند: 

«خداحافظ ای شهرالله‌الاکبر و ای عید اولیای خداوند و ای گرامی‌ترین همدم من در میان لحظات عمرم، خداحافظ ای ماهی که با حضورت مأنوس بودم و فراغ تو برایم بسیار دردآور است، و خداحافظ ای ماهی که برای مؤمنان چقدر هیبت داشتی و برای گنه‌کاران چقدر سنگین و طولانی جلوه کردی…»

منبع جماران

در روایات نورانی اهل بیت(علیهم السلام) از روزه به عنوان یکی از درمانگرهای دردهای روحی و حتی بیماری های جسمانی ما صحبت شده است.

• سالم ماندن یعنی دوربودن جسم از هرگونه بیماری و عیب و این نشان دهندۀ آثار درمانگر و داروییِ روزه است که می تواند جسم انسان، به خصوص کبد و کلیه و خون را از بیماری ها و آلودگی ها پاک کند. این امر سبب می شود که انسان از بیماری های احتمالی برحذر بماند؛ چراکه بخش زیادی از بیماری های جسمانی، معمولاً ناشی از آلودگی هایی است که ممکن است در خون و کبد وجود داشته باشد و روزه مانع این اتفاق هاست.

• یکی از آثار مطلوب کم خوردن، بحث مقاوم سازی بدن است؛ بنابراین با کم خوردن، به قوای جسمانی خودمان استراحت داده و میزان هوش و حافظه مان را افزایش می دهیم.

• مصرف لیموترش تازه و برگ های تازۀ کاهو و سبزیجات و نخوردن غذاهای پُرچرب و شور، از تشنگی در طول روزه داری جلوگیری می کند.

• وعده های افطاری مان از لحاظ غذایی بهتر است وعده های ملیّن باشد، مانند سوپ ها و آش های سریع الهضم.

• کسانی که روزۀ خود را با نوشیدنی های سرد و یخ باز می کنند، خیلی به خودشان ظلم کرده و ضرر می زنند؛ چون [با این کار] سیستم گوارشی و کبد و خون درگیر می شود.

• سعی شود از غذاهای خشک، مثل کتلت و کوکو، در وعدۀ افطار استفاده نشود؛ چون عطش بعد از افطار را زیاد می کند.

• امام هشتم، حضرت رضا(علیه السلام) فرموده اند: «كسى كه می خواهد به آزار شكم مبتلا نشود، در هنگام غذاخوردن، آب ننوشد؛ چون آب خوردن در بين غذا رطوبت بدن را زياد و معده را ضعيف می کند… .»

ص: 55
• از ماه مبارک رمضان، بهره های معنوی مان بیشتر کنیم تا بهره های مادی!

• خوردن چیزهایی مثل غذاهای دیرهضم، مصرف نوشابه های گازدار و اسانس ها و آبمیوه های شیمیایی، از ریشه غلط است؛ ولی در ماه رمضان بدتر است و از آن بدتر در زمان افطار است.

• در طول روزه داری، قندِخون در حدّ نرمال یا پایین است و با مصرف شیرینی هایی مثل زولبیا و بامیه، گاهی به مرز 500 می رسد و اینجاست که سردردها شروع می شود.

• سعی کنید از خوردن خوراکی هایی با طبیعت گرم و خشک در وعدۀ افطار پرهیز کنید.

• اگر در وعدۀ سحری، غذایی با طبیعت سرد بخورید، در طول روز، بلغم معده و حالت تهوع زیاد می شود.

• در وعدۀ غذایی سحر، از مصرف غذاهای پُرچرب، خشک، سرخ کردنی و سنگین و دیرهضم پرهیز کنید.

• معمولاً غذایی که در روغن سرخ می کنید، نزدیک به 80درصد روغن را به خودش جذب می کند؛ ازاین رو پُرچرب و دیرهضم خواهد شد و عطش را زیاد می کند.

• برای درمان یبوست در ماه رمضان، این راهکارها مناسب است: مصرف نوشیدنی های گرم در اول افطار؛ استفاده از دانه های لعاب دار مثل خاکشیر و تخمِ شربتی؛ مصرف میوه هایی همچون طالبی، هندوانه، خربزه، هلو، زردآلو و سیب با پوست، بعد از افطار.

منبع:بهار طاعت/ جعفر حسن زاده

کسانی که قندخونشان نوسان دارد و به مرز 350 یا بیشتر می رسد، به علت احتمال ضرر، برای روزه گرفتن مشکل دارند. کسانی هم که قند خونشان بین 500 تا 700 بوده و ممکن است برایشان خطرساز باشد، روزه برایشان ممنوع است!

اما کسانی که قندِخونشان به اصطلاح لب مرز است و در معرض خطرند، مثلاً نوجوانان و جوانان که قند خونشان بین 70 تا 90 است که البته این دیابت است و نیز میانسالانی که قند خونشان بین 90 تا 110 است یا کهنسالانی که قند خونشان بین 110 تا 120 است، باید خوراکی هایی را که برایشان مضر است، ترک کنند و بین زمان افطار تا سحر، از خوراکی هایی که قندخونشان را کاهش می دهد، استفاده کنند؛ مثل خوردن یک مشت سبزی خرفه یا یک قاشق مرباخوری تخم خرفه در سحر و افطار که قندخون را 15 واحد کم می کند. درمجموع، انجام هرکدام از این راهکارها، کم کم وابستگی فرد به انسولین تزریقی را از بین می برد.

کسانی که گرم مزاج هستند، در جیرۀ غذایی شان خوراکی هایی ازقبیل آلوچه، آلو بخارا، عناب و تمبرهای بی نمک بگنجانند. کسانی هم که سردمزاج شدید هستند، یک استکان دم کردۀ گیاه گزنه و نیز دم کردۀ گل و برگ کلپوره را یکی دو ساعت بعد از افطار یا یکی دو ساعت قبل از سحری بخورند. با این کار، قندِخونشان، سی واحد پایین می آید و کم کم از مصرف قرص های بنگلامین و متفورمین بی نیاز می شوند؛ البته این عزیزان باید خوراکی هایی که قند خون را افزایش می دهند، ترک کنند.

منبع:بهار طاعت/ جعفر حسن زاده

یبوست به معنای خشکی است؛ یعنی روده ها خشک تر شده و بدن در دفع فضولات با مشکل مواجه می شود. هستند کسانی که به علت برخی مشکلات گوارشی، به صورت ثابت و مزمن یا مقطعی، به این عارضه دچارند؛ اما عده ای هم در ماه مبارک به آن مبتلا می شوند. علتش این است که چون طبیعت روزه گرم و خشک است و ما هم برای خوردن و آشامیدن محدودیت داریم؛ پس آب بدن کم شده و خشکی روزه بر بدن و روده ها غالب می شود.

برای درمان یبوست در ماه رمضان، این راهکارها مناسب است: مصرف نوشیدنی های گرم در اول افطار برای بازکردن و فعال شدن روده ها و ازبین رفتن خشکی روده؛ استفاده از دانه های لعاب دار مثل خاکشیر و تخمِ شربتی؛ مصرف میوه هایی همچون طالبی، هندوانه، خربزه، هلو، زردآلو و سیب با پوست، بعد از افطار، به ویژه برای افرادی که مزاجشان صفراوی است و نیز پرهیز از نوشیدنی های یخ و مواد غذایی خشک و یبوست زا مانند فست فود ها، ساندویچ ها، سرخ کردنی ها و روغن های نباتی که این عارضه را در ماه مبارک بیشتر می کنند.

در غیر ماه مبارک هم کسانی که یبوستشان دائمی است، قبل ازصبحانه [یعنی ناشتا] خاکشیر را با آب جوش ترکیب کرده و بخورند یا انجیر را در آب خیس خوابانده و ناشتا میل کنند. این را می توانند در ماه رمضان در وعدۀ سحر و افطار و در غیر ماه مبارک، در دو وعدۀ صبحانه و عصرانه استفاده کنند که برای روان کردن مزاج بسیار مفید است.

از روغن زیتون در وعده های غذایی خود زیاد استفاده کنید. این روغن برای نرم شدن روده ها مفید است و از یبوست جلوگیری می کند. سبوس گندم را هم فراموش نکنید و در سالاد، ماست، آش یا سوپ بریزید.

متأسفانه [امروزه] آردهایی که مصرف می شود، بدون سبوس است. یکی از خواص سبوس این است که نمی گذارد روده ها دچار یبوست شود و برای روان شدن مزاج مفید است.

منبع: بهار طاعت/ جعفر حسن زاده

بوی بد دهان عوامل گوناگون دارد: از پوسیدگی دندان و عفونت لثه ها شروع می شود تا عفونت لوزه ها و سیستم گوارش، همچون معده و کبد و… که هرکدام می توانند موجب ایجاد بوی بد دهان شوند.

به طورکلی برای برطرف کردن بوی بد دهان، باید معالجه را از همان عضوی که دچار بیماری شده است، شروع کرد؛ ولی در ماه مبارک رمضان بارها این اتفاق می افتد که بوی بد دهان به سبب روزه داری و خالی بودن معده است که این، امری است طبیعی و برای کنترل آن می توان این دو راهکار را به کار برد:

1. از مصرف نوشیدنی های یخ پرهیز کنید؛ چون یکی از مضراتش این است که موجب ایجاد بوی بد دهان در طول روز می شود.

2. در وعدۀ افطار از لیموترش استفاده کنید و سعی کنید به آب هایی که می نوشید، کمی لیموترش تازه اضافه کنید؛ زیرا این کار، مانعِ تشدید بوی بد دهان در زمان روزه داری خواهد شد.

منبع: بهار طاعت/ جعفر حسن زاده

یکی از علت های ترش کردن معده، خوردن نوشیدنی همراه غذاست که سبب می شود معده ترش کند.

تأکید می کنم ابداً با غذایتان، نه در وعد ۀ افطار و نه در وعد ۀ سحر، آب و نوشیدنی های دیگر نخورید. خوردن نوشیدنی ها را بگذارید برای قبل و بعد از وعده های غذایی، آن هم با فاصله. سحری را هم با آرامش و تأمل بخورید و خوب بجوید.

منبع: بهار طاعت/ جعفر حسن زاده

چه در ماه مبارک رمضان و چه در خارج از آن، اگر بلافاصله بعد از وعده های غذایی مان بخوابیم، دچار اختلال در سیستم گوارشی می شویم؛ ازاین رو در روایات هم داریم که شب ها بعد از غذاخوردن، زود نخوابیم و مقداری قدم بزنیم و کمی فعالیت جزئی داشته باشیم.

خوابیدن، بلافاصله بعد از خوردن وعدۀ سحری [از دو جهت] بسیار مذموم است: 1. از جهت به خطرافتادنِ سلامت جسمی و ایجاد اختلال گوارشی و به اصطلاح ترش کردن برای افرادی که در وعدۀ سحری زیاد خورده اند و معده شان پر شده است؛ به خصوص که غذایشان دیرهضم هم باشد. 2. از جهت [انجام ندادنِ برخی امور] معنوی؛ چراکه توصیه شده است قبل از خواب، تعقیبات نماز را به جا آوریم و حدود یک ساعتِ بعد، مهیای خواب شویم تا هم به [دستگاهِ] گوارشمان آسیب نرسد و هم از مذمت خواب بین الطلوعین فاصله بگیریم.

منبع: بهار طاعت /جعفر حسن زاده

«اللّهمَّ غَشِّنیِ فِیهِ بِالرَّحْمَة»، «بار خدایا در این روز مرا با رحمت خود فرو پوشان».

فرو رفتن در رحمت الهی و غرق دریای بی کران لطف و عنایت او شدن که جز با فضل و عنایت او به دست نمی آید.

رحمت دو گونه است، رحمت عام ، که همه موجودات را در بر می گیرد «و رحمتی وسعت کلّ شییء» و رحمت خاص، که ویژه مؤمنان و عارفان است که خداوند بر آنان صلوات و رحمت و درود فرستاده «اولئک علیهم صلوات من ربهم و رحمة». رحمت خدا همانند باران است که بر همه یکسان می بارد. اما برخی مردم همچون زمین شوره زار هستند که باران در آن ها تأثیری جز رویدن خار و خس ندارد و برخی مردم چون سرزمین حاصلخیزی هستند که هر گیاهی در آن کشت شود سر بر می کشد و جوانه می زند و طراوت و سرسبزی به ارمغان می آورد.

غیب را ابری و آبی دیگر است آسمان و آفتابی دیگر است

ناید آن الاّ که بر خاصان پدید باقیان فی لبس من خلق جدید

هست باران از پی پروردگی نیست باران از پی پژمردگی

سالکان الی اللّه خود را از بند و زنجیرها و وابستگی های دنیایی می رهانند و چون قطره ای متصل شده بر دریا به دریای بی کران رحمت خداوندی می پیوندند و از قید ما و منی می رهند. سالک آنگاه که از خواب غفلت بیدار می شود و قدم در راه سلوک معنوی می گذارد، در هر گام چند صفت از صفات بشری را فرو می نهد تا آن که از وی هیچ نماند و به مقام فنا دست یابد و از اینجاست که سیر فی اللّه که بقاء بااللّه است آغاز می گردد.

پیر هرات در میدان شصت و چهارم از کتاب صد میدان گوید:

از میدان جمع میدان انقطاع زاید. قوله تعالی«انّی مهاجر الی ربی».

انقطاع، از غیر حق بریدن و به حق پیوستن است.

منقطعان با حق سه مردند:

یکی به «عذر»، دیگری به «جهد» سیم به «کلّ»

منقطع به عذر را سه نشان است:

نفسِ مرده؛ دل زنده؛ زبان گشاده.

منقطع به جهد را سه نشان است:

تن در سعی ؛ زبان در ذکر؛ عمر در جهد.

منقطع به کل را سه نشان است:

با خلق به رعایت ؛ با خود بیگانه؛ از تعلق آسوده.

و با زبان مناجات گوید:

الهی!

تا آموختنی را آموختم

آموخته را جمله بسوختم

اندوخته را برانداختم

و انداخته را بیندوختم

نیست را بفروختم

تا هست را بیفروختم.

دعای روز بیست و نهم ماه مبارک رمضان: «اللّهمَّ غَشِّنیِ فِیهِ بِالرَّحْمَةِ، وَارْزُقْنیِ فِیهِ التِّوْفِیقَ وَالْعِصْمَةَ، وَ طَهِّرْ قَلْبیِ مِنْ غَیاهِبِ التُّهَمَةِ، یا رَحِیماً بِعِبادِهِ الْمُؤْمِنِینَ».

[ذکر این روز «کل شیئ هالک الا وجهه» است.]

منبع: سی گام خودسازی/ محمود صلواتی.

امام جعفر صادق(علیه السلام) در روایتی فرموده اند: «فَاحْفَظُوا اَلْسِنَتَكُمْ… .» (زبانتان را حفظ کنید… .) امام محمد باقر(علیه السلام) [نیز در تعبیری زیبا به ارتباط غیبت و روزه اشاره کرده و] فرموده اند: «وَ الْغِيبَةُ تُفَطِّرُ الصّائِمَ وَ عَلَيْهِ الْقَضاءُ.»

این حدیث را با کلام فقیه و رجالی و عالمی بزرگ کامل می کنم: شیخ طوسی(رحمة الله علیه) از محدثین بزرگ شیعه است و تفسیر تبیان که یکی از دو سه تفسیر مهم قرآن به شمار می رود، از شیخ طوسی(رحمة الله علیه) است. مهم ترین کتاب های رجالی ما نیز از شیخ طوسی(رحمة الله علیه) است. بر اساس فتوای این بزرگوار اگر کسی درحالِ روزه غیبت کرد، روزه اش باطل است! البته نه به این معنا که چون ما غیبت کسی را گفتیم، پس برویم غذا هم بخوریم! ظاهراً این جملۀ زیبا ]و دارای تأمل[ را فیض کاشانی(رحمة الله علیه) فرموده است که:«مگر ممکن است یک قطرۀ آب روزۀ ما را باطل کند، ولی غیبت روزه مان را باطل نکند؟!»

امیرالمؤمنین علی(علیه السلام)هنگام عبور از جایی، به فردی رسیدند که زیاد حرف می زد. حضرت(علیه السلام) به او فرمودند: «يا هَذا اِنَّکَ تُمْلِی عَلى حافِظَيْکَ كِتاباً اِلى رَبِّکَ فَتَكَلَّمْ بِما يَعْنِيکَ وَ دَعْ ما لا يَعْنِيکَ.»(ای مرد! تو هرچه بگویی، [درحقیقت] بر دو فرشتۀ خویش املا می کنی تا بنویسند و نزد پروردگار ببرند؛ پس دربارۀ آنچه به تو مربوط می شود [و برایت سودمند است] سخن بگو و آنچه را که به تو ربطی ندارد، فرو گذار.)

باور کنیم که حرف های روزانۀ ما نامه ای است که املا می کنیم و به سوی خدا می رود. وقتی می خواهیم برای شخصیتی مهم نامه بنویسیم، چقدر دقت می کنیم؟!

منبع: بهار طاعت/ جعفرحسن زاده