عواقب ملامت زیاد

امام علی علیه السلام فرموده اند:

« کثرة التقریع توغر القلوب و توحش الاصحاب »

ملامت زیاد به خصوص در ملاعام باعث می شود تا دل ها به کینه مبتلا شوند و دوستان از انسان فرار کنند.

تصنیف غررالحکم، ص 479/ حدیث 11006 به نقل از رساله حقوق امام سجاد علیه السلام شرح نراقی

ایجاد عشق و علاقه به تحصیل و علم آموزی در کودکان

امام حسن مجتبی علیه السلام روزی فرزندان خود و فرزندان برادر خود را دعوت کردند و به ایشان فرمودند:

« انکم صغار قوم و یوشک ان تکونوا کبار قوم اخرین فتعلموا العلم فمن لم یستطع منکم ان یحفظه فلیکتبه و لیضعه فی بیته »

همه شما کودکان اجتماع امروز هستید و امید می رود که بزرگان اجتماع فردا باشید. پس دانش بیاموزید و در کسب علم کوشش کنید و هرکدام حافظه قوی ندارید که مطالب استاد را حفظ کنید آنها را بنویسید و در منزل نگهداری کنید تا در مواقع لزوم مراجعه کنید.

بحار / ج 1 / ص 110 به نقل از رساله حقوق امام سجاد علیه السلام شرح نراقی

چونکه با کودک سر و کارت فتاد، پس زبان کودکی باید گشاد

رسول اکرم حضرت محمد صلی الله علیه و آله وسلم فرموده اند:

« من کان عنده صبی فلیتصاب له »

ان کس که نزد او کودکی هست باید در پرورش او کودکانه رفتار کند.

وسائل / ج 5 / ص 126 به نقل از رساله حقوق امام سجاد علیه السلام شرح نراقی

رحمت خدا بر بنده ای که با فرزندش چنین رفتار کند…

رسول اکرم حضرت محمد صلی الله علیه و آله وسلم فرموده اند:

« رحم الله عبدا اعان ولده علی بره بالاحسان الیه و التالف له و تعلیمه و تادیبه»

رحمت خداوند بر بنده ای که در راه نیکی و نیکوکاری به فرزندش کمک کند، به او احسان کند. و چون چون کودکی رفیق دوران کودکی او باشد و او را عالم و مودب بار آورد.

مستدرک الوسائل / ج 2 / ص 262 به نقل از رساله حقوق امام سجاد علیه السلام شرح نراقی

تربیت با محبت

رسول اکرم حضرت محمد صلی الله علیه و آله وسلم فرموده اند:

« ادبوا اولادکم علی حبی و حب اهل بیتی و القرآن »

فرزندانتان را با محبت من و محبت خاندان من و محبت قرآن تربیت و تادیب کنید.

احقاق الحق/ ج 18 / ص 498

آرامش در سه چیز است

امام علی علیه السلام فرموده اند:

« الانس فی ثلاثه، الزوجة‏الموافقه والولدالصالح و الاخ الموافق »

انس و آرامش در سه چیز است: همسری كه با شوهرش توافق داشته باشد، فرزندی كه صالح باشد و برادری كه موافق و هم رأی انسان باشد.

شرح غررالحكم و دررالكلم آمدی/ ج2، ص141 

تعلیم دعا به فرزندان در هر فرصتی

هر چند در روایات برای دعا اوقات خاصی بیشتر مورد تأكید قرار گرفته و برخی دعاهای خاص در اوقات خاص وارد شده، امّا علی علیه‏السلام در سیره تربیتی خود هر فرصت مناسب را مغتنم شمرده و به تعلیم دعا به فرزندانش پرداخته، برای نمونه در هنگام غذا خوردن فرزندش امام مجتبی علیه‏السلام را به دعایی همیشگی سفارش نموده و در ضمن آن به نقش تغذیه و سلامتی جسمانی برای انجام عبادات و نیز وسیله بودن غذا برای توان عبادت بیشتر، اشاره مي‏نماید؛ آن حضرت فرمود:

« فرزندم! هیچ لقمه سرد یا گرمی را مخور و هیچ شربت یا جرعه آبی را منوش الاّ اینكه قبل از خوردن و آشامیدن، این دعا را بخوانی “اللّهمّ انّی اسئلك فی اكلی و شربی السلامة من وعكه والقوّة به علی طاعتك و ذكرك و شكرك فیما بقیته فی بدنی و اَنْ تشجعنی بقوّته علی عبادتك و ان تلهمنی حسن التحرز من معصیتك..»

طبرسی، حسن‏بن‏فضل، مكارم الاخلاق، ص74.

تشويق فرزندان در برابر كار خوب آنان

امام سجاد(ع)فرمود: من به‏ بيمارى شديدى مبتلا شدم. پدرم بربالينم آمد و فرمود: ماتشتهى؟ فقلت: اشتهى ان اكون ممن لااقترح على الله ربى‏ ما يدبره‏لى، فقال لى: احسنت ضاهيت ابراهيم الخليل صلوات الله عليه حيث قال‏ جبرئيل(ع): هل من حاجه؟ فقال: لا اقترح على ربى بل حسبى‏ الله و نعم الوكيل.» (4)

چه خواسته‏ اى دارى؟ عرض كردم: دوست دارم از كسانى باشم كه‏ درباره آنچه خداوند برايم تدبير كرده، نپرسم. پدرم در مقابل‏ اين جمله به من آفرين گفت و فرمود: تو مانند ابراهيم خليلى; به‏ هنگام گرفتارى جبرئيل نزدش آمد و پرسيد: از ما كمك مى‏خواهى؟ اودر جواب فرمود:(درباره آنچه پيش آمده)از خداوند سؤال نمى‏كنم. خداوند مرا كافى است و او بهترين وكيل است.

بحار الانوار، ج 46، ص 67، ح 34

یاری فرزند

امام صادق علیه السلام از پيامبر اكرم صلی الله علیه و آله روايت كرده‏اند:

«رحم اللَّه من اعان ولده على بره»، قال قلت كيف يعينه على بره؟ قال « يقبل ميسوره، و يتجاوز عن معسوره و لا يرهقه و لا يخرق به؛»

خداوند كسى را كه به خير فرزندش يارى مى‏دهد بيامرزد پرسيدند چگونه به خير فرزند يارى رساند؟ فرمودند: آن چه در توان اوست پذيرا شود و از آن چه فوق توان اوست در گذرد و او را به نافرمانى نخواند و سرگشته و حيرانش نسازد.

انديشه قم