این شب، شب شریفى است و در آن چند عمل وارد شده است:

1) وقتی هلال ماه دیده شد فرد بگوید:
اللَّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَیْنَا بِالْأَمْنِ وَ الْإِیمَانِ وَ السَّلامَةِ وَ الْإِسْلامِ رَبِّى وَ رَبُّکَ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ.
و از حضرت رسول صلى الله علیه و آله منقول است که چون هلال رجب را مى‏دید مى‏گفت: اللَّهُمَّ بَارِکْ لَنَا فِى رَجَبٍ وَ شَعْبَانَ وَ بَلِّغْنَا شَهْرَ رَمَضَانَ وَ أَعِنَّا عَلَى الصِّیَامِ وَ الْقِیَامِ وَ حِفْظِ اللِّسَانِ وَ غَضِّ الْبَصَرِ وَلا تَجْعَلْ حَظَّنَا مِنْهُ الْجُوعَ وَ الْعَطَشَ

2) غسل.
حضرت رسول اکرم صلى الله علیه و آله فرموده‌اند: هر کس ماه رجب را درک کند و اول و وسط و آخر آن ماه را غسل نماید، از گناهان خود پاک می‌شود مانند روزى که از مادر متولد شده است.
3) زیارت امام حسین علیه السلام .

4) بعد از نماز مغرب بیست رکعت، یعنی 10 نماز دو رکعتی نماز گزارده شود. تا خود، اهل، مال و اولادش محفوظ بماند و از عذاب قبر در پناه باشد.
5) بعد از نماز عشاء دو رکعت نماز گزارده شود بدین نحو:

در رکعت اول حمد و ألم نشرح یک مرتبه و توحید سه مرتبه و در رکعت دوم حمد و ألم نشرح و توحید و معوذتین خوانده شود و پس از سلام، سى مرتبه لا إِلَهَ إِلا اللهُ بگوید و سى مرتبه صلوات بفرستد تا حق تعالى گناهان او را بیامرزد مانند روزى که از مادر متولد شده است.

در تاريخ تولد فاطمه (سلام الله علیها) در بين علماى اسلام اختلاف است. لكن در بين علماى اماميه مشهور است كه آن حضرت در روز جمعه بيستم ماه جمادى الثانى سال پنجم بعثت تولد يافته است. (1)

مكان تولد حضرت زهرا (سلام الله علیها) در شهر مكه و در خانه خديجه (سلام الله علیها) اتفاق افتاد. اين خانه در محله‏ اى است كه در گذشته به آن «زقاق العطارين» يعنى كوچه عطارها مى ‏گفتند.

رسول خدا (صلى اللَّه عليه و آله) تا هنگام هجرت، در آن خانه ساكن بود. خانه مباركى كه بارها در آن فرشته وحى بر پيامبر (صلى اللَّه عليه و آله) نازل گرديد. اين خانه بعدها به صورت مسجد درآمد. (2)

و از آنجا كه محل نزول وحى و بخشى از قرآن، زيستگاه پيامبر (صلى اللَّه عليه و آله) و مكان تولد حضرت زهرا (سلام الله علیها) بود، در نظر عموم مسلمين ارزش معنوى و قداستى خاص داشت. و از اين رو بارها در طول تاريخ هم‏زمان با تعمير و توسعه مسجد الحرام، نسبت به مرمت بناى آن اقدام كردند. (3)
كيفيت و چگونگى تولد حضرت زهرا (سلام الله علیها)

دوران باردارى حضرت خديجه(سلام الله علیها) سپرى گشت، زمان وضع حمل فرارسيد، حضرت خديجه (سلام الله علیها) براى زنان قريش پيام فرستاد تا بيايند و او را در امر وضع حمل كمك كرد و كارهاى مربوط به اين برهه كه مخصوص زنان است برعهده گيرند.

اما زنان قريش پاسخ دادند كه ما نخواهيم آمد، چرا كه سخن ما را نشنيده انگاشتى و با محمد (صلى اللَّه عليه و آله وسلم) يتيم ابوطالب، پيمان زناشوئى بستى.

خديجه (سلام الله علیها) از اين پاسخ رنجيده خاطر گشت، اما در يكى از همين روزها در حالى كه او همچنان در بستر آرميده بود، چهار زن گندمگون و بلندبالا مشاهده نمود كه بر او وارد شدند. خديجه (سلام الله علیها) كه از ديدن آنان در هراس شده بود به تكاپو افتاد اما يكى از زنان او را آرام نمود و گفت:اى خديجه(سلام الله علیها)! اندوهگين و هراسناك مباش، ما از جانب خدا به سويت آمده‏ ايم و خواهران تو هستيم، من ساره همسر ابراهيم خليلم و اين آسيه همسر فرعون است و آن يكى مريم دختر عمران و چهارمين ما صفورا دختر شعيب است. در اين هنگام چهار زن در چهار سوى خديجه (سلام الله علیها) قرار گرفتند و حضرت خديجه سلام الله علیه حمل خود را بر زمين نهاد و نورى از او ساطع گرديد كه شرق و غرب عالم پرتوافكن شد.

نورى كه به خانه‏ هاى مكه راه يافت و همه را در حيرت فروبرد. پس از آن ده فرشته همراه با طشت و ابريقى مملو از آب كوثر از آسمان فرود آمدند. آن بانويى كه در پيش روى خديجه (سلام الله علیها) قرار داشت مولود را با آن آب شستشو داده و جامه كه از شير سفيدتر و از عنبر خوشبوتر بود بيرون آورد. با يكى تن مولود را پوشاند، و ديگرى را مقنعه ‏ى او قرار داد آنگاه دست خود را بر لبان كودك نهاد و او را به سخن گفتن وادار نمود، فاطمه (سلام الله علیها) دهان گشود و چنين فرمود: (اشهد ان لا اله اللَّه و اشهد ان محمد رسول‏ اللَّه (صلى اللَّه عليه و آله وسلم) سيدالانبياء و ان بعلى سيدالاوصياء و ولدى سادة الاسباط).

آنگاه يكايك بانوان را سلام داده به نامشان خواند. آنها هم با رويى گشاده مولود فرخنده را مورد ملاطفت قرار دادند. حوريان بشارت تولد او را به آسمانها بردند. در آسمان از يمن قدوم او نورى پديدار آمد و ساطع گرديد كه تا آن زمان سماواتيان چنين نورى را رؤيت ننموده بودند. بانوان خديجه (سلام الله علیها) را شادباش گفته از ميمنت و مباركى و طهارت نسلش سخنها گفتند. خديجه (سلام الله علیها) با سرورى زايدالوصف كودك را در آغوش كشيد و با دنيايى اميد و آرزو به ایشان شیر داد.

…………………………

1- علماى اماميه و علماى عامه در سال ولادت حضرت فاطمه (سلام الله علیها) اختلاف دارند. اكثر علماى عامه تولد او را قبل از بعثت مى‏دانند. عبدالرحمن بن جوزى در كتاب تذكره‏ ى الخواص ص 306 مى‏ نويسد: تاريخ‏ نگاران نوشته ‏اند كه فاطمه‏ ى زهرا (سلام الله علیها) در سالى متولد شد كه قريش به ساختن مسجدالحرام مشغول بودند. يعنى پنج سال قبل از بعثت.

محمد بن يوسف حنفى در كتاب «نظم دررالسمطين» ص 175 مى ‏نويسد: فاطمه (سلام الله علیها) در سالى متولد شد كه قريش مشغول ساختن كعبه بودند.
طبرى در ذخائرالعقبى ص 53 از قول عباس نقل مى ‏كند كه گفت: فاطمه (سلام الله علیها) در سالى متولد شد كه قريش مغشول ساختن خانه‏ ى كعبه بودند و در آن هنگام پيغمبر در سن سى و پنج سالگى بود.
2- كامل ابن‏اثير ج 2 ص 40.
3- شفاءالغرام ج 1 ص 272- مراة الحرمين ج 1 ص 189/ 192.

یکی از سنت های حسنه و با ارزش عید نوروز که تا روز سیزده رایج است، دید و بازدیدها است که میان فامیل، دوستان انجام می گیرد و در کتب روایی ما به عنوان «صله رحم»نام برده شده است.البته لازم است، در این باره به اولویت هایی توجه داشت:

1. دیدار از خانواده شهدا و جانبازان.
2. دیدار از بستگان نزدیک.
3. دیدار از دوستان.
4. عیدی دادن مخصوصا به نونهالان.
5. آشتی دادن برادران و خواهران دینی و رفع کدورت از بین آنها.

از آنجایی که عید نوروز ریشه در سنتهای ما ایرانی ها دارد و این موضوع به زمانهای بسیار دور برمی گردد، پس از اسلام، بنا به نوشته مورخین، با اندک تغییراتی که در آن به عمل آمده است، تاکنون در بین ایرانیان جاودانه است، بنابراین در صدر اسلام ایرانی هایی که در مرکز خلافت به سر می بردند، طبق سنت ملی شان به این عید پای بند بودند و هدایای نوروزی را برای سلاطین خود می بردند. پس ازامویان، عباسیان مورد توجه بعضی از مردم بودند و ایرانی ها با مراجعه به دربار آنها، هدایایی را به آنها تقدیم می کردند.

در بحارالانوار روایت ذیل آمده است:
«ان المنصور تقدم الی موسی بن جعفر (علیه السلام) بالجلوس للتهنیه فی یوم النیروز و قبض ما یحمل الیه…». [1]
منصور دومین خلیفه عباسی به امام کاظم(علیه السلام) پیشنهاد کرد عید نوروز جلوس نماید تا مردم نوروز را به او تبریک گویند و هدایای آنها را دریافت نماید… و امام(علیه السلام) با اکراه پذیرفت.
بنابراین عید نوروز مانند بسیاری از سنتهای ملی که با شئون اسلامی مخالفتی نداشته است، پس از اسلام درمیان ایرانیان باقی مانده است.

پی نوشت:
[1]. بحارالانوار، ج 98، ص 419.

منبع:

دانستنیهای نوروز

سید عباس رفیعی پور علوی
ماهنامه فرهنگ کوثر.

امام على(علیه السلام) هر روز را كه در آن روز معصيت خدا نشود و گناهى انجام نگيرد، عيد خوانده است:
«كُلُّ يوم لا يُعصى اللهُ تعالى فيه فهو يوم عيد.»

و اين فرمايش اميرمؤمنان(علیه السلام) به اين موضوع اشاره دارد كه روز ترك گناه، روز پيروزى، پاكى و بازگشت به فطرت نخستين است. [1]
از «سويد بن عفله» نقل شده است كه : در روز عيد بر اميرالمومنين(علیه السلام) وارد شدم و ديدم كه نزد حضرت نان گندم و خطيفه و ملبنه است. پس به آن حضرت عرض كردم:
روز عيد و خطيفه؟!

حضرت فرمودند: «انّما هذا لمن عيد من غفرله»، اين عيد كسى است كه آمرزيده شده است. [2]

پی نوشت:
[1]. تفسير نمونه، ج 5، ص 131
[2]. بِحارالانوار، ج 40، ص 326
منبع:

دانستنیهای نوروز

سید عباس رفیعی پور علوی
ماهنامه فرهنگ کوثر.

نوروز یا روز نو، در همه تقاویم، در همه دوره‌ها و در میان همه فرهنگها، با اسامی گوناگون مطرح بوده و هست. گردش زمین به دور خورشید و پدید آمدن روز و شب و فصول سال و نیز حرکت ماه بر گرد زمین، بشر را به محاسبه واداشته و به طور طبیعی تقویم را پدید آورده است. آغاز هر سال، شروع جدیدی است که خود به نوعی انسان را با احساسی تازه و تولدی نو به حرکت در می‌آورد.

این آغاز همراه با شادی و سرور بوده و در هر فرهنگی آیینهای ویژه‌ای برای نشان دادن خوش حالی و شادی تعبیه شده است. در میان ایرانیان، این روز نو، روزی بود که شاه جدید ساسانی به تخت می‌نشست. خواهیم دید که آخرین نوروز ایرانی، که طی آن آیینهای ویژه‌ای را اجرا می‌کردند،روزی در اواخر خردادماه بود که یزدگرد سوم بر تخت نشست و از آن پس، این نوروز، هر سال، با توجه به عدم محاسبه کبیسه و اهمال آن، در هر چهار سال یک روز به عقب می‌افتاد. پس از آمدن اسلام، سنت نوروز، پابرجا ماند و این بدان دلیل بود که مردم ایران، به سرعت اسلام را نپذیرفته و تا یکی دو سه قرن، بسیاری از آنان بر آیین کهن خود بودند. حتی اگر اسلام را پذیرفتند، نتوانستند به آسانی آن را ترک کنند.

دانسته است که اسلام دو عید را با عنوان عید فطر و اضحی با آیینهای ویژه مطرح کرد، هر چند آنها آغاز سال نبود اما به هر روی عید طبیعی مسلمانان به شمار می‌آمد.

بحث از نوروز، در فرهنگ شیعه، از قرن پنجم به بعد مطرح شد و تا آنجا که به منابع برجای مانده ارتباط مربوط می‌شود، نخستین بار در مختصر مصباح شیخ طوسی از آن یاد شد. پس از آن در منابع دیگر هم وارد گردید.  نکته جالب توجه آنکه در دوره صفوی، آثار فراوانی در زمینه عید نوروز نوشته شد. شیخ آقابزرگ ذیل مدخل نوروزیه، از بیش از پانزده رساله که در دوره صفوی تالیف شده یاد کرده است.

منبع:

دانستنیهای نوروز

سید عباس رفیعی پور علوی
ماهنامه فرهنگ کوثر.

اما مبدأ سال و اینکه آیا خداوند کدام قسم از برج و ماه را قبول دارد و چون بشر ناگزیر است که باید ماهی و سالی و مبدئی و تاریخی داشته باشد و ناچار است که یکی از برج و ماه را قرار دهد و چون ما مسلمانیم باید ببینیم خدا چه می‌گوید.

می‌فرماید: «إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِندَ اللَّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْراً فِی کِتَابِ اللَّهِ یَوْمَ خَلَقَ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضَ».(توبه /36) عدد ماهها دوازده تا است نزد خدا در کتاب محو و اثبات این از لحاظ عدد و از لحاظ برج و ماه کدام مقصود است. می‌گوییم ماههای قمری از کجا برای اینکه دنبالش می‌گوید: «مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ». چهار تای اینها حرام است:

رجب، ذیقعده، ذیحجه، محرم. و در قرآن هم از ذیحجه اسم برده برای اشهر حج: ذیقعده و ذیحجه. و یکی هم ماه رمضان را و از برج خبری نیست. پس در قرآن و نزد خدا اعتبار روی ماه‌های قمری است و تا قبل از تجدد ماه‌ها قمری بود و از وقتی که تجدد آمد ماه‌ها را عوض کردند و روی برج کردند حالا هم یکسره مبدأ آن را عوض کردند و دو هزار و فلان کردند خیالشون راحت بشه. و اما نزد خدا و در دستگاه شریعت هم هرچه قرار داده روی ماه، اعتبار دارد در طلاق در عده طلاق و … رمضان و حج و ….
بعد می‌فرماید: «یَوْمَ خَلَقَ السَّماوَاتِ وَالْأَرْضَ»، از روزیکه آسمان و زمین را خلق کرده، ماه قرار داده و اعتبار روی ماه. پس حدیث معلی بن خنیس که می‌گوید: ابتدای خلقت نوروز بوده! قرآن می‌گوید ابتدای خلقت را روی ماه قرار دادیم نه برج.
حالا کدام ماه‌ آن بوده کار نداریم. همچنین می‌فرماید: «وَجَعَلْنَا الَّیْلَ وَالنَّهَارَ آیَتَیْنِ فَمَحَوْنَا آیَةَ الَّیْلِ وَجَعَلْنَا آیَةَ النَّهَارِ مُبْصِرَةً لِّتَبْتَغُوا فَضْلًا مِن رَبِّکُمْ وَلِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِینَ وَالْحِسَابَ وَکُلَّ شَیْ‌ءٍ فَصَّلْنَاهُ تَفْصِیلًا»(اسراء/12)
می‌گوید: ما ماه و خورشید را دو نور نیّر قرار دادیم برای شما اما خورشید را پر نورتر قرار دادیم و ماه را هم کم‌نور. چرا اینجورش کردیم؟ برای اینکه شب و روزی درست شود تاریکی بشود. مقصود از شب و روز چیست؟ می‌گوید تا حساب دستشان بیاید و اگر یک‌جور بود که معلوم نمی‌شد. پس ماه شد و کم شد و زیاد شد اول ماه، وسط ماه و آخر ماه معلوم است.

برای اینکه بدانیم «عَدَدَ السِّنِینَ وَالْحِسَابَ»، عدد سالهایتان را بفهمید و مبدأ سال قمری شد. برای این جهت که عدد سال و حساب و … معلوم شود پس در اینجا ثابت می‌کند عدد سال روی قمری است . آمدیم سَرِ سال. همه حرف سر مبدأ سال است که یک مَبدَئی باید باشد حالا اول و مبدأ از کجا قرار داده شود، کدام یک از این 12 عدد است یک جایش را باید اول قرار دهیم که دور بزند و تمام شود. در اینجا هم هر کسی یک‌جوری برای خودش مبدئی دارد. شما فکر می‌کنید مثل همین نوروز در تمام کشورها همین طوری است. البته که نه، یکی مبدأ سالش سه ماه جلوتر از نوروز شما است. دیگری سه ماه عقب‌تر است.

ادامه »

واژه عید در قرآن فقط یک بار آمده است.
(اللهم انزل علینا مائده من السمإ تکون لنا عیدا لاولنا و آخرنا و آیه منک)سوره مائده، آیه 114.
خدایا! نازل کن برای ما مائده‌ای از آسمان که برای اولین و آخرین از ما عید باشد و نشانه‌ای از تو.

در تفسیر این آیه آمده است: عید در لغت از ماده عود به معنی بازگشت است. به روزهایی که مشکلات از قوم و جمعیتی برطرف می شود و بازگشت به پیروزیها و راحتی های نخستین می کنند، عید گفته می شود. و در اعیاد اسلامی به مناسبت این که در پرتو اطاعت یک ماه مبارک رمضان و یا انجام فریضه بزرگ حج، صفا و پاکی فطری نخستین به روح و جان باز می گردد و آلودگی ها که برخلاف فطرت است از میان می رود «عید» گفته شده است و از آنجا که روز نزول مائده، روز بازگشت به پیروزی و پاکی و ایمان به خدا بوده است؛ حضرت مسیح(علیه السلام) آن را «عید» نامیده است . تفسیر نمونه، ج 5، ص 131.

منبع:

دانستنیهای نوروز

سید عباس رفیعی پور علوی
ماهنامه فرهنگ کوثر.

بشر ناگزیر است و محتاج است از اینکه یک حسابی داشته باشد تاریخی داشته باشد که در فلان تاریخ چه کرد و چه شد قرضش،طلبش و سایر چیزهایش روی یک تاریخی باشد و اما آنچه که مسلم است و احتیاج به‌ دلیل و یا قول اهل نجوم و هیئت ندارد. این است که مردم می‌بینند یک ماهی در کار است و یک خورشیدی و این ماه یک بار می‌آید و میانه می‌شود و آخر می‌شود این یک جنبه عمومی دارد که قابل مشاهده همه است ولی خورشید هم حرکتی دارد. آن‌را دیگر مردم احساس نمیکنند که کی و به چه نحو هست.

تشخیص آن با منجمین است ولی در عین حال آنهم یک چیزی است مخصوص و همه ما می‌بینیم و اما فصل‌های سال هم یک چیزی است که همه می‌بینند و مُقَوِّم و منجم نمی‌خواهد. همه می‌دانند چهار فصل است و پس از چهار فصل دوباره عوض می‌شود یک مدتی هوا گرم است و یک مدتی سرد و یک مدتی طبیعی،بهار می‌شود و پاییز می‌شود و خزان می‌شود میوه‌ها زیاد می‌شود و دوباره کم می‌شود. همه این را درک می‌کنند و بعد حساب کردند و دیدند که هر فصلی روی سه تا از این ماهها می‌چرخد که چهار فصل دوازده ماه می‌شود. می‌خواهی اسمش را ماه بگذار می‌خواهی برج و همینجور می‌چرخد و ماه هم همینجور می‌چرخد معلوم نیست دوازده تا است پانزده تا است چقدر است معلوم نیست. هی نو می‌شود هی کهنه می‌شود.

و چون گفتم ماه‌ها دوازده تا است ماه را هم دوازده ماه هلالی مثل دوازده ماه خورشیدی می‌دانند و این هم برای اثباتش نه منجم می‌خواهد و نه مُقَوِّم.
 ماه قمری دوازده تا است و ماه برجی هم دوازده تا. أما حالا چه اسمی دارند اینها باید مشخص باشد چه برجیِ‌آن چه ماهیِ‌آن. و دیگر سَرِ اعتبارش که از نظر شرع این اعتبار دارد یا آن. اما مردم که به این برجها می‌پردازند چون تمام دنیا اینجوری بوده که تابع دولتها بودند و دولتها هم اعتبارشان روی برجی است نه ماههای هلالی. همین که حالا می‌بینید از اول بوده حسابشان روی برجی بوده برای اینکه چون ماه‌های هلالی پس و پیش میره باید چیزی باشد که پس و پیش در کار نباشد و هم اینکه یه موقع معینی برای گرفتن مالیات و امثالها باشد.

و اما مردم دیگر هم به ماه اصلًا کار نداشتند ولی عرب ها کارهایشان روی ماه‌های قمری هست. آنها برای ماه‌های قمری اسم گذاشتند محرم و صفر و … و اما دولتها هم که گفتیم روی برج بود کارشان هر جایی برجها را یک اسمی گذاشتند. دولتهایی که در ایران بود و تشکیل می‌شد اسم دوازده تا را فروردین اردیبهشت و …گذاشتند. روسیه اسم‌های دیگری برای ماههایشان گذاشتند. رومیها هم یک اسمهای دیگری مثل دو کانون و دو تشرین و پس آنکه شباط و آذر و نیسان ایار است تا آخر. هندوستان هم اسمهای دیگری هر جایی روی این دوازده تا یک اسمی گذاشتند. این برای برجهایشان، و آن هم برای ماه‌هایشان.

منبع:

محمد جواد، خراسانی

تاریخچه نوروز، صص: 12,11